Akasya
Ağacı Nerelerde Kullanılır?
Akasyaların Yararları ve Kullanım Alanları
Hızlı
büyüdükleri için ağaçlandırmalarda, özellikle vatanları dışındaki
ılıman iklimlere sahip yerlerde, örneğin, Akdeniz çevresinde kumulların
durdurulmasına hizmet etmektedirler. Akasyanın
Avustralya, Doğu Hindistan, Afrika ve Amerika’da yayılmış olan birçok
taksonları vardır. Bunlardan bazılarından elde edilen zamkın kullanılışının
çok eski bir geçmişi vardır. Bu, Mısırlılar tarafında daha İsa’nın
doğumundan önce 17. Yy. da kullanılmakta idi. En temiz ve makbul
olan zamk; A. Senegal Willd., A. Glaucopylla Stend., A. Abyssinica
Hochst., A. Decurrens Willd. Türlerinden elde edilir.
Acacia arabica Willd. Türünün henüz olgunlaşmamış
olan meyveleri tanence çok zengin olduğundan aynı meşelerden elde
edilen mazılar gibi, siyah ve kahverengi boyaların yapımında kullanılır.
A. Melanoxylon R. Br.’ın ise çilek gibi güzel kokulu kıymetli odunu
vardır.
Akasya ağaçları kokulu ve mezbul çiçek açmasından
arıların istifadesinde mevkii bulunması nedeniyle
Balkanlarda bal piyasalarında Akasya balının daha yüksek fiyatla
satıldığı öğrenilmiştir. Akasya ağcının çiçeğinden kokulu şurup
ve kolonya yapılmaktadır.
Akasya ağacının mahsülü olan tohum kapsülleri ile birlikte ve henüz
kapsüller yeşil renkte olduğu zaman taze olarak veya sonbahardan
sonra kuruduğunda ılık su ile ıslatılarak yumuşadığında bakla ve
fasulye gibi yem olarak koyun, keçi, inek beslenmesinde kullanılır.
Tropik Afrika kökenli olan Acacia senegal’den, yapıştırıcı madde
ve mürekkep yapımında, eczacılıkta, şekercilikte ve başka sanayi
dallarında kullanılan Arap zamkı elde edilir. Akasya ağaçlarından
çoğunun gövde kabuğu, sepicilikte, eczacılıkta ve boya, mürekkep
gibi bazı ürünlerin yapımında kullanılan tanen açısından zengindir.
Az sayıda bazı akasya türlerinin ise odunu değerlidir. Bu türlerin
başlıcaları Avustralya kökenli Acacia melanoxylon ile yarran ( Acacia
homalophylla ) ve Hawaii kökenli Acacia Koa’dır. Ana yurdu A.B.D’nin
güneybatısı olan ve buradan Hindistan ve Avrupa’ya yayılan Acacia
farnesiana, parfüm yapında kullanılan güzel kokulu sarı çiçekler
verir. Avustralya türlerinin pek çoğu, çiçeklerin hoş görünümü nedeniyle
süs bitkisi olarak dünyanın hemen her yanına yayılmıştır.
Türkiye’de birçok Avrupa ülkesinde ve A.B.D’ de akasya adı ile bilinen
beyaz salkımlı ağaçlar aslında gerçek
bir akasya değildir. Bu yüzden botanikçiler, gerçek akasyalarla
aynı cinsten olmayan bu ağaçları yalancı akasya
( Robinia pseudoacacia ) olarak adlandırırlar. 20-25 metreye kadar
boylanabilen bu gösterişli ağaçlar, gölge vermesi için yol kenarlarına,
park ve bahçelere dikilir. Çiçeklenme zamanında sarkık salkımlar
halinde kümelenen küçük beyaz çiçekleri de çevreye tatlı ve baygın
bir koku yayar.
Gerçek akasyalar güzel görünümleri dışında odunundan özsuyuna kadar
hemen her şeyinden yararlanılan çok değerli ağaçlardır. Güney Afrika
, Avustralya ve öbür tropik ülkelerdeki büyük tarım işletmelerinde
bu ağaçlar özel olarak yetiştirilir. Avustralya yerlileri, mulga
( Acacia aneura ) adını verdikleri bir akasya türünün dallarından
mızrak sapları ve bumerang yaparlar. Akasyaların yaprakları ve meyveleri
de hayvan yemi olarak kullanılır.
Baklagillerden, sıcak iklimlerde birçok çeşidi
yetişen ve tanen, zamk, boya vb. maddelerin yapımında kullanılan
bir ağaç Acacia Baklagillerden, yurdumuzda yetişen bir süs ve gölge
ağacı, salkım ağacı, yalancı akasya, Robinia pseudoacacia Familyası
Baklagiller leguminosae. Türkiyede yetiştiği yerler Yalnız park
ve bahçelerde yetiştirilir Kışın yaprağını döken ağaçlardan. Sıcak
ve ılıman bölgelerin odunsu veya otsu bitkileridir. Çiçekleri başak
veya salkım şeklinde bir araya toplanmışlardır. Yaprakları birleşik
bir sap üzerindedir
Batı ve Orta Afrikanın step bölgelerinde, Senegalde,
üst Nil Vadisinde, Habeşistan ve Tankanikada yetişen diğer bir akasya
türü de Senegal akasyasıdır Acacia Senegal. 6 m kadar yükseklikte
olan bu Ağaçların gövde ve dallarından ara zamkı elde edilir
Bu zamkın meydana gelmesine sebeb bir bakteri
faaliyetidir. yağmur mevsiminden sonra kurak ve sıcak havalar gelince
Ağacın kabuğu yarılarak zamk dışarı çıkar ve katılaşır. Bunun bileşiminde
arabin, jelatinsi madde, tanen ve şeker vardır. Zamk merhem ve pastillerin
yapımında, göğüs ve sindirim organları hastalıklarında kullanılır.
Ayrıca, boya, matbaa, dokuma sanayiinde kullanılır. Önemli bir yapıştırıcı
maddedir.
Diğer bir akasya cinsi kateşu akasyası Acacia
catechu dır. Vatanı Hindistan, Seylan, Sumatra, Java, Borneove,
Batı Afrikadır. Sarı çiçekli, dikenli, 10 metreye kadar yükselen
ağaçtır. Ağacın gerçek odun kısımlarının Suda kaynatılmasıyla elde
edilen sıvıya ağaç özü denir. Elde edildiğinde acı olan ağaç özü
sonra tatlılaşır. diş tozlarının ve diş sularının yapımında kullanılır.
Tropik ve akdeniz çevresi memleketlerinde
yetişen diğer bir akasya da farnasian akasyası, Acacia farnasiana
dır. Vatanı Batı Hindistan olan bu ağacın boyları küçüktür. Çiçeklerinin
bileşiminde uçucu yağ olduğu için parfümeride önemli bir yeri vardır.
Akasya esansı olarak kullanılır
|